1 Mayıs neden kutlanır? 1 Mayıs İşçi Bayramı nasıl ortaya çıktı?

1 Mayıs’ın kökenleri, sanayi devrimi sonrası ağır çalışma koşullarına karşı başlatılan direnişlere dayanıyor. Dünyadaki ilk kitlesel eylem, Melbourne’deki inşaat işçilerinden geldi. İşçiler, günde 8 saat çalışma talebiyle parlamentoya yürüyerek dünya işçi hareketinin fitilini ateşledi. ABD’de yarım milyon işçinin greve çıkması ve ardından yaşanan çatışmalar, 1 Mayıs’ın küresel bir simgeye dönüşmesini sağladı. Paris’te toplanan kongrede, 1 Mayıs’ın tüm dünyada “Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü” olarak kutlanması resmen kabul edildi.

Türkiye’de 1 Mayıs Tarihi: Selanik’ten Taksim’e

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e 1 Mayıs, Anadolu topraklarında her zaman mücadelenin ve hafızanın adı oldu.

Osmanlı Dönemi ve İlk Kutlamalar

Türkiye topraklarında 1 Mayıs ilk kez 1909 yılında Selanik’te kutlandı. Liman ve tütün işçilerinin öncülük ettiği bu kutlamaları, 1912 yılında İstanbul’daki ilk resmi olmayan gösteriler izledi.

Cumhuriyet Yılları ve Yasaklar

1923 yılında kitlesel kutlamalar denenmiş olsa da, 1925 yılında çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu ile 1 Mayıs uzun bir sessizliğe gömüldü.

1977 “Kanlı 1 Mayıs” ve Taksim’in Sembolleşmesi

1 Mayıs’ın Türkiye tarihindeki en kritik eşiği 1976 ve 1977 yıllarıdır. 1976’da DİSK öncülüğünde Taksim’de yapılan görkemli kutlama, 1977’de karanlık güçlerin açtığı ateş sonucu 34 kişinin hayatını kaybettiği “Kanlı 1 Mayıs” faciasına dönüştü. Bu trajik olay, Taksim Meydanı’nı işçi sınıfının ortak hafızası haline getirdi.

AYM Kararı ve Taksim Meydanı Tartışması

Günümüzde Taksim Meydanı’nın kutlamalara kapatılması her yıl hukuki tartışmaları beraberinde getiriyor. Anayasa Mahkemesi (AYM), 2023 yılında verdiği tarihi kararla:

Taksim’in emekçiler için sembolik bir değeri olduğunu, Meydanın kapatılmasının bir hak ihlali sayıldığını tescilledi.

Buna rağmen 2026 yılında da İstanbul Valiliği’nin güvenlik gerekçesiyle aldığı kısıtlama kararları, sendikalar ve hak savunucuları tarafından AYM kararına aykırı olduğu gerekçesiyle eleştirilmeye devam ediyor.