Yazar: admin

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Türk askerinin Gazze’ye girmesine şiddetle karşı çıkıyor. İktidara yakın Israel Hayom gazetesine göre Netanyahu bu tutumu “kırmızı çizgi” olarak ilan etti. HAMAS’ın ise Türkiye’nin Gazze’de olmasını talep ettiği biliniyor.

16 Ekim’de Mısır’ın Şarm el-Şeyh kentinde yapılan zirvede, ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze planı Türkiye’nin de aralarında bulunduğu arabulucu ülkeler tarafından desteklenmişti. Plan kapsamında Gazze’ye konuşlandırılacak uluslararası güce Türkiye’nin de katılabileceği yönünde basında çeşitli haberler yer aldı. Konunun Trump ile Cumhurbaşkanı Erdoğan arasında Şarm el-Şeyh’teki görüşmede gündeme geldiği de basına yansıdı.

Israel Hayom, Tel Aviv’in Türkiye’ye yönelik itirazlarının Washington’daki yetkilileri endişelendirdiğini yazdı. Gazeteye göre Amerikalı yetkililer, bu anlaşmazlığın ABD’nin Gazze planını rayından çıkarabileceği kaygısını taşıyor.

‘İSRAİL’İN ÇIKARLARINA TEHDİT’

Gazetenin görüştüğü kaynaklar, Türkiye ve Katar’a önerilen rolün yardım ulaştırma, yeniden yapılanma ve uluslararası kuruluşlarla koordinasyon gibi insani ve sivil işlevlerle sınırlı olacağını belirtti. Ancak Netanyahu ve diğer İsrailli yetkililer, iki ülkenin katılımının Gazze’de siyasi nüfuz yaratabileceğini, HAMAS bağlantılı aktörleri güçlendirebileceğini ve İsrail’in “güvenlik çıkarlarını” tehdit edebileceğini savunuyor.

İsrailli bir kaynak gazeteye yaptığı açıklamada, “Hükümet, herhangi bir Türk veya Katar varlığını İsrail egemenliğine ve bölgesel istikrara doğrudan tehdit olarak görüyor” dedi ve ekledi: “Netanyahu son üst düzey görüşmelerde muhalefetini yineledi.”

VANCE: ‘İSRAİL’İ ZORLAMAYACAĞIZ’

Şu anda İsrail’de bulunan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise salı akşamı yaptığı açıklamada, Gazze’deki ateşkes planında “Türkiye’nin yapıcı bir rol oynadığını” belirtti. Ancak Vance, İsrail’e Gazze’de konuşlanacak yabancı güçlerin kim olacağı konusunda bir zorlama yapmayacaklarını da ekledi.

Vance, Gazze’deki ateşkes planının süreçlerini, “HAMAS’ın silah bırakması, Uluslararası İstikrar Güçlerinin burada konuşlanması ve alternatif bir yönetimin kurulması” olarak sıraladı. Tüm bu süreçlerin zaman alacağını kaydeden Vance, ABD askerinin Gazze’de bulunmayacağını vurguladı.

ADI GEÇEN DİĞER ÜLKELER

Bugüne kadar görev gücüne asker katkısı yapacağını resmen açıklayan tek ülke Endonezya oldu. Cakarta misyona 20 bin asker göndereceğini duyurdu. Times of Israel gazetesi ise 18 Eylül’de yayımladığı haberde, Azerbaycan’ın da görev gücünde yer almayı kabul ettiğini ileri sürmüştü. Gazeteye göre ABD bu taahhüdü Bakü’den özel olarak aldı.

İngiliz Guardian ise geçen hafta sonu yayınladığı haberde, Gazze görev gücüne Mısır’ın liderlik edeceğini yazmıştı. Ancak Kahire’den bu konuda henüz resmi bir açıklama gelmedi.

TÜRK ŞİRKETLERİNİ DE İSTEMİYOR

Israel Hayom ayrıca Netanyahu’nun, “Erdoğan’ın arzusu” olarak tanımladığı Türk şirketlerinin Gazze Şeridi’nin yeniden inşasına katılması konusundaki çekincelerini Amerikalı muhataplarına ilettiğini yazdı. Haberde, “Bu konudaki ileri düzey tartışmalar devam etse de İsrail’in tutumu son derece temkinli olmaya devam ediyor” denildi.

KNESSET’TE DE TÜRKİYE’YE İŞARET ETTİ

Gazete, Netanyahu’nun Knesset’teki son konuşmasında kullandığı “yeni tehditler” ifadesinin Türkiye ve Katar’ın bölgesel nüfuzlarını artırma çabalarına işaret ettiğini değerlendirdi. HAMAS’ı destekleyen bu iki ülkenin gelecekte Gazze ve Suriye’nin yönetiminde aktif rol alma isteği Tel Aviv tarafından “tehlike” olarak algılanıyor.

TRUMP’TAN ‘ERDOĞAN’A AÇIK DESTEK’

Israel Hayom’a göre tüm bu konular, Gazze konusunda Başkan Trump’ın ekibi ile Netanyahu’nun danışmanları arasında Türkiye ve Katar’ın Gazze’deki rolü konusunda görüş ayrılıklarına neden oluyor. Trump’ın Erdoğan’a açık destek verdiği, Katar’a da büyük önem atfettiği belirtilirken, İsrail yönetiminin her iki ülkeyi de “tehlikeli ve istikrarsızlaştırıcı aktörler” olarak tanımlayarak itiraz ettiği vurgulanıyor.

Geçen hafta İsrail, rehine cenazelerini arama çalışmalarına katılmak üzere bölgeye ulaşan 81 kişilik Türk ekibini Gazze’ye alınmamıştı. 18 Ekim’de Jerusalem Post gazetesine konuşan İsrailli yetkililer, HAMAS elindeki tüm rehine cenazelerini teslim etmeden Türk ekibinin Gazze’ye sokulmayacağını öne sürmüştü. Ancak aynı günlerde çıkan bazı haberlerde Türk ekibinin girişine izin verildiği yönünde çelişkili iddialar da yer almıştı.

Belgrad’da, ülke parlamentosunun hemen önünde düzenlenen silahlı saldırı paniğe yol açtı. Öğle saatlerinde gerçekleşen olayda bir kişi yaralandı. Görgü tanıklarının ifadelerine göre saldırgan, kalabalığın ortasında silahını ateşledi ve kaçmaya çalıştı.

Saldırgan gözaltına alındı

Saldırgan, güvenlik güçlerinin hızlı müdahalesiyle olay yerinden uzaklaşamadan yakalanarak gözaltına alındı. Yaralanan kişinin hastaneye kaldırıldığı, durumunun stabil olduğu belirtildi. Parlamento çevresi güvenlik çemberine alındı, bölge sakinlerine olay yeri yakınından uzak durmaları çağrısı yapıldı.

Cumhurbaşkanından açıklama

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, yaptığı açıklamada saldırıyı “terör eylemi” olarak nitelendirerek, güvenlik birimlerinin olayın tüm yönleriyle soruşturulduğunu ifade etti.

Olayla ilgili soruşturma sürüyor.

Reuters, görüşmelere vakıf isimsiz bir kaynağa dayandırdığı haberinde Türkiye’nin iki ülkeden 12 adet Eurofighter almak için anlaşmaya varmak üzere olduğunu yazdı.

İkinci el uçakların satışı için İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya’dan oluşan Eurofighter konsorsiyumunun izni gerekiyor.

Reuters’ın konuştuğu kaynak, konsorsiyumun izin vermesi durumunda imzalanacak nihai anlaşma çerçevesinde yeni üretilecek 28 uçağın da ilerleyen yıllarda Türkiye’ye teslim edeceğini söyledi.

Haberde Erdoğan’ın jet sayısı, fiyat ve teslimat süresi gibi meseleleri Körfez seyahati sırasında görüşeceği kaydedildi. Ayrıca cumhurbaşkanının ilerleyen günlerde anlaşmayı imzalamak için İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Alman Şansölyesi Friedrich Merz’i ağırlayabileceği de ifade edildi.

İlk imzalar Temmuz’da atılmıştı

Türkiye ve İngiltere, Almanya’nın satış şerhini kaldırmasının ardından 23 Temmuz’da Eurofighter jeti alımına dair bir mutabakat zaptı imzaladı. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve İngiltere Savunma Bakanı John Healey arasında İstanbul’da imzalanan metin, Milli Savunma Bakanlığı (MSB) tarafından Türkiye-İngiltere savunma ilişki için “yeni bir dönemin başlangıcı” olarak nitelendirildi.

Türkiye’nin Eurofighter Typhoon savaş uçaklarına ilgi duymaya başladığı ilk dönemde Almanya’nın itirazları olduğu basına yansımıştı. Almanya da 23 Temmuz’da Türk hükümetine uçak satışlarına izin verildiğine dair resmi bir yazı gönderdiğini duyurdu.

F-35 savaş uçağı programından çıkartılmasının ardından yaşlanan hava kuvvetlerini yenilemek için girişimlerini sürdüren Ankara, bir yandan beşinci nesil KAAN savaş uçaklarının üretimini hızlandırırken diğer yandan da doğrudan alım yapmak istiyor.

Türkiye ayrıca hava kuvvetlerini güçlendirmek için ABD’den 40 adet yeni F-16 savaş uçağı ve modernizasyon kiti alma sürecinde. Bunun yanı sıra F-35 programına geri katılması için de diplomatik çalışmalar yürütülüyor.

F-35 savaş uçakları neden önemli, hangi ülkelerde var?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Washington ziyareti sırasında bu konu gündeme gelmiş, ABD Başkanı Donald Trump F-35 konusunda “Eğer istersem rahatlıkla anlaşabilirim. Duruma göre değişir, [Erdoğan’ın] bizim için bir şey yapması gerekiyor” demişti.

Reuters’a konuşan kaynaklar, Türkiye’nin ABD’ye F-35 satışı için Donald Trump’tan bir başkanlık muafiyeti almayı önermeyi planladığını söyledi. Türkiye, 2017’de Rusya’dan S-400 hava savunma sistemlerini satın alacağına dair anlaştığını açıklamış; 2019’da da Türkiye’ye ilk sevkiyat gerçekleşmişti. Bu anlaşmanın ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası (CAATSA) kapsamına girmesinden dolayı ABD, Türkiye’ye savunma alanında çeşitli yaptırımlar uyguladı. Yaptırımlar kapsamında Türkiye F-35 programından çıkarıldı ve ücretini ödediği beşinci nesil savaş uçaklarının Ankara’ya teslimatı yapılmadı. CAATSA yaptırımlarının kaldırılması için ABD Kongresi’nin onayı gerekiyor.

Avrupa Birliği’nde yıllardır tartışılan yaz-kış saati uygulaması, Almanya Federal Meclisi’nde bir kez daha gündeme geldi. Almanya’da hükümet ortağı CDU ve muhalefetteki AfD, uygulamanın kaldırılması gerektiği yönünde görüş bildirdi.

CDU’lu Avrupa Parlamentosu üyesi Peter Liese, AB Konseyi’ne gönderdiği yazıda saat değişikliğinin “eski ve gereksiz bir alışkanlık” olduğunu belirterek, “Vatandaşın da ekonominin de buna artık ihtiyacı yok” dedi.

“AB’yi Beklemek Zorunda Değiliz”

Tartışmalar sırasında Türkiye’nin 2016 yılında aldığı saat kararı örnek gösterildi. Aşırı sağcı AfD Partisi, Türkiye’nin uygulamasını örnek alarak kalıcı bir saate geçilmesi gerektiğini savundu. Parti yetkilileri, “AB bekliyorsa beklesin, Almanya kendi vatandaşının sağlığını düşünmeli” ifadelerini kullandı.

Sağlık ve Verimlilik Vurgusu

Parti temsilcileri, saat değişikliğinin insan biyolojisine zarar verdiğini, özellikle çocuklarda dikkat dağınıklığı ve uyku sorunlarına neden olduğunu belirtti. Ayrıca uygulamanın trafik kazalarını artırdığı ve iş verimliliğini düşürdüğü savunuldu.

Siyaset teorisi profesörü Herfried Münkler tarafından kaleme alınan analizde, Türkiye’nin yeni güç dengesi olduğu savunuldu. Analizinde Prof. Münkler, Orta Doğu’da fark edilmeden güç kaymaları yaşandığını yazdı ve “Türkiye, etkisini Suriye’nin ötesine, güneye doğru genişletti ve Avrupa’dan uzaklaşarak Orta Doğu’nun yeni hegemonik gücü olma yoluna girdi” dedi.

Münkler’e göre Türkiye, bu şekilde “Osmanlı İmparatorluğu döneminde Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar oynadığı role geri dönüyor”. Türkiye’nin AB’ye alınmamasıyla birlikte tarihin tekerrür ettiğini öne süren Münkler, Türkiye’nin hâlâ NATO üyesi olduğu, ancak Avrupa müttefikleriyle uyumlu olmayan bağımsız bir bölgesel güç politikası izlediğini, sonuç olarak, NATO’nun güneydoğu kanadının zayıfladığını savundu.

Berlin Humbold Üniversitesi’nde ders veren Profesör Münkler’e göre, Finlandiya ve İsveç’in katılımıyla NATO’nun merkezi kuzeybatıya kaydığı için bu durum Rusya-Ukrayna savaşının seyrini de etkileyecek.

Rusya ve İran: Büyük kaybedenler

Münkler analizinde Gazze Barış Planı’nın kaybedenlerine de yer veriyor ve en büyük kaybedenin Rusya ve İran olduğunu iddia ediyor. 2024 sonunda Beşar Esad’ın devrilmesiyle Rusya’nın Suriye’deki en önemli müttefikini yitirdiğini, İsrail ile Hamas arasındaki ateşkeste de hiçbir rol oynamadığını hatırlatan Münkler, Rusya’nın Orta Doğu’daki konumunun ciddi biçimde zayıflamış olduğuna dikkat çekti.

Münkler, uzun zamandır bölgesel hegemonya hedefi güden İran’ın ise yalnız kaldığı değerlendirmesini yaparak analizine şöyle devam etti: “Artık mesele eski Doğu-Batı çekişmesi değil, gelecekte bölgede kimin söz sahibi olacağı. İran mı, Türkiye mi, Suudi Arabistan mı, yoksa Mısır mı? Ve İsrail, bu yeni güç dengeleriyle nasıl uyum sağlayacak?”

“Eski Orta Doğu çözülüyor”

2020’de İsrail ile Körfez ülkeleri arasında imzalanan İbrahim Anlaşmaları ile Suudi Arabistan’ın da katılacağı beklentisiyle, İsrail’in muhafazakâr Sünni monarşilerle bir eksen kurmak istediğini anlatan Münkler, “İran’daki mollaların, Suriye’de Esad rejimi, Lübnan’da Hizbullah, Gazze’de Hamas ve Yemen’de Husiler’i harekete geçirerek Filistin meselesini politik bir araç olarak kullandığını da” ifade etti.

Münkler, bu güçler zayıfladığı için, İran’ın hegemonya hedefinin şimdilik imkânsız göründüğü değerlendirmesinde bulundu.

ABD ve İsrail kazandı mı?

İsrail’in de kaybedenler arasında olduğunu iddia eden Münkler, “İsrail askerî olarak kazandığı her şeyi, Gazze Savaşı’nın görüntüleriyle politik itibarını kaybederek geri verdi” diyor.

Münkler, Avrupa ülkelerinin çoğunun, Gazze Savaşı sürecinde İsrail’den uzaklaştığını, Küresel Güney’de ise İsrail’in, dünya siyasetinin “kötü adamı” haline geldiğini hatırlatıyor. Münkler şunları yazdı: “Gerçek kazanan ABD gibi görünebilir, ama bu da ancak Trump’ın Orta Doğu’da kalıcı bir varlık göstermesiyle mümkün olurdu ki, bu pek olası değil. Trump, Avrupa’ya karşı gösterdiği güvenilmez tavrı burada da sürdürecektir. Bu nedenle onun üzerine istikrarlı bir bölgesel düzen kurulamaz. Korkulan şu: Ortadoğu’daki hegemonya çatışmaları kalıcı bir yapısal unsur haline gelecek. Türkiye ve İran, Mısır ve Suudi Arabistan, arada bir yerde İsrail, hepsi nüfuz alanları için mücadele edecek.” Bu mücadelenin sürdürülebilmesi için silahlanmanın artacağı öngörüsünde bulunan Münkler, bu tablonun kalıcı bir barışı göstermediğini vurguluyor. Münkler’e göre, Avrupa Orta Doğu konusunda tek sesle konuşamıyor. Bölgenin politik yapıları çözülüyor ve büyük aktörlerden hiçbiri, yerine neyin geçeceğine dair net bir fikre sahip değil.