İngiliz yayın kuruluşu The Guardian’a açıklama yapan İsrail İşkenceye Karşı Kamu Komitesi’nin (PCATI) avukatları, gözaltına alınanlar arasında en az iki sivilin de aylardır herhangi bir suçlama veya yargılama olmaksızın tutulduğunu, bunlardan birinin ameliyathane önlüğüyle gözaltına alınan bir hemşire, diğerinin ise genç bir yiyecek satıcısı olduğunu söyledi.
Ocak ayında yeraltı Rakefet kompleksine nakledilen iki adam, diğer İsrail gözaltı merkezlerinde belgelenen işkencelere benzer şekilde düzenli olarak dayak ve şiddete maruz kaldıklarını anlattı.
Rakefet Hapishanesi, 1980’lerin başında İsrail’deki en tehlikeli organize suç örgütlerinden birkaçını barındırmak için açılmış, ancak birkaç yıl sonra insanlık dışı olduğu gerekçesiyle kapatılmıştı.
Aşırı sağcı Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, 7 Ekim saldırılarının ardından 2023’te hapishanenin tekrar hizmete girmesini emretti.
Hücreler, küçük bir egzersiz “avlusu” ve avukatların toplantı odası yer altında olduğundan, mahkumlar doğal ışıktan mahrum kalıyor.
Hapishane başlangıçta, 1985’te kapatıldığında 15 kişinin tutulduğu, az sayıda yüksek güvenlikli mahkûmun tek tek hücrelerde kalması için tasarlanmıştı.
PCATI’nin elde ettiği resmi verilere göre, son aylarda yaklaşık 100 tutuklu burada hapsedildi.
Ekim ortasında varılan ateşkes kapsamında İsrail, İsrail mahkemelerinde hüküm giymiş 250 Filistinli mahkûmu ve herhangi bir suçlama veya yargılama olmaksızın süresiz olarak tutulan 1.700 Gazzeli Filistinli tutukluyu serbest bıraktı. Rakefet’te tutuklu bulunan genç tüccar da bunlar arasındaydı.
Ancak gözaltıların boyutu o kadar büyük ki, bu toplu tahliyeden sonra bile en az 1.000 kişi daha İsrail tarafından aynı koşullar altında tutuluyor; bunların arasında PCATI’nin temsil ettiği hemşire de var.
PCATI, “Savaş resmen sona ermiş olsa da [Gazze’deki Filistinliler] hâlâ uluslararası insani hukuku ihlal eden ve işkenceye varan, yasal olarak tartışmalı ve şiddet içeren savaş koşulları altında hapsediliyor” dedi.
Eylül ayında PCATI avukatlarıyla görüşen iki adam, Aralık 2023’te bir hastanede çalışırken gözaltına alınan 34 yaşındaki bir hemşire ve Ekim 2024’te bir İsrail kontrol noktasından geçerken yakalanan genç bir tüccardı.
PCATI avukatı Janan Abdu, “Ziyaret ettiğimiz müvekkillerin davalarında sivillerden bahsediyoruz,” dedi. “Konuştuğum kişi, yiyecek satan 18 yaşında bir gençti. Yol üzerindeki bir kontrol noktasından kaçırılmıştı.”
Ben-Gvir, İsrail medyasına ve bir milletvekiline, Rakefet’in, 7 Ekim’de İsrail içinde katliamlara öncülük eden Hamas savaşçıları Nukhba’yı (yani “seçkinleri”) ve Lübnan’da yakalanan Hizbullah özel kuvvetleri savaşçılarını tutmak için rehabilite edildiğini söylemişti.
İsrailli yetkililer, 2023 saldırılarına karışan Filistinlilerden hiçbirinin, genç tutuklunun Gazze’ye geri gönderilmesiyle sonuçlanan ateşkes anlaşması kapsamında serbest bırakılmadığını söyledi. İsrail Cezaevi Servisi (IPS), İbranice’de “siklamen çiçeği” anlamına gelen Rakefet’te tutulan diğer tutukluların statüsü ve kimlikleriyle ilgili sorulara yanıt vermedi.
Gizli İsrail verileri, savaş sırasında Gazze’de esir alınan Filistinlilerin çoğunluğunun sivil olduğunu gösteriyor . İsrail Yüksek Mahkemesi, 2019 yılında Filistinlilerin bedenlerinin gelecekteki müzakereler için pazarlık unsuru olarak tutulmasının yasal olduğuna karar verdi ve insan hakları grupları, mahkemeyi Gazze’den gelen canlı tutuklulara da aynısını yapmakla suçluyor.
Benzersiz istismar CATI kurulmadan önce kapatıldığı için hukuk ekibi hapishane hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla eski medya arşivlerine ve 1980’lerin ortalarında IPS’nin başında bulunan Rafael Suissa’nın anılarına yöneldi. Steiner, “Suissa, 7/24 yer altında tutulmanın, herhangi bir insanın, eylemleri ne olursa olsun, katlanamayacağı kadar acımasız ve insanlık dışı olduğunu anladığını yazdı” dedi. Bu yaz, PCATI avukatlarından yeraltı hapishanesinde tutulan iki adamı temsil etmeleri istendi, böylece Abdu ve bir meslektaşı ilk kez onları ziyaret edebildi.
Maskeli ve ağır silahlı güvenlik görevlileri tarafından yeraltına götürüldüler ve kirli merdivenlerden aşağı, zemini ölü böcek kalıntılarıyla dolu bir odaya indiler. Tuvalet o kadar kirliydi ki, neredeyse kullanılamaz haldeydi. Duvarlardaki gözetleme kameraları, gizli görüşme yapma hakkını ihlal ederken, gardiyanlar, tutukluların aileleri veya Gazze’deki savaş hakkında konuşulması halinde görüşmenin yarıda kesileceği konusunda uyarıda bulundu. “Avukatların odasındaki koşullar sadece bizim için değil, meslek için de bu kadar aşağılayıcıysa, tutukluların durumu ne olacak diye sordum kendime,” dedi Abdu. “Cevap, onlarla görüştüğümüzde hemen geldi.” Müşterilerin eğilmiş halde getirildiğini, gardiyanların başlarını yere bastırdığını ve elleri ve ayakları kelepçeli halde bekletildiğini söyledi.
Geziye katılan ikinci PCATI avukatı Saja Misherqi Baransi, iki tutuklunun dokuz aydır Rakefet’te olduğunu ve hemşirenin toplantıya “Neredeyim ve neden buradayım?” diye sorarak başladığını söyledi. Gardiyanlar kendisine hapishanenin adını söylememişti. Tutukluların avukatlarının olmadığı ve aleyhlerinde delil sunulmadığı çok kısa süreli görüntülü duruşmalarda gözaltına alınmalarına izin veren İsrailli yargıçlar, sadece “savaş bitene kadar” orada kalacaklarını söylediler.
Erkekler, havalandırması olmayan, penceresiz hücrelerde üç veya dört tutuklunun tutulduğunu ve sık sık nefes darlığı ve boğulma hissi yaşadıklarını bildirdiler. Mahkumlar avukatlara, dayak, demir ağızlıklı köpeklerin saldırısı ve gardiyanların mahkumların üzerine basması gibi düzenli fiziksel şiddete maruz kaldıklarını, ayrıca yeterli tıbbi bakımın reddedildiğini ve açlık sınırında yiyecek verildiğini anlattı. İsrail Yüksek Mahkemesi bu ay, devletin Filistinli mahkumları yeterli gıdadan mahrum bıraktığına karar verdi .
Hücrenin dışında, bazen iki günde bir beş dakikadan fazla olmayan, küçük bir yeraltı bölmesinde çok sınırlı bir zaman geçiriyorlar. Yataklar sabahın erken saatlerinde, genellikle sabah 4 civarında alınıyor ve ancak gece geç saatlerde geri veriliyor. Tutuklular, demir iskeletler üzerinde, boş hücrelerde bırakılıyor. Açıklamaları, Ben-Gvir’in yeraltı hapishanesini yeniden açma kararını kamuoyuna duyurmak için yaptığı ve televizyonda yayınlanan hapishane ziyaretinin görüntüleriyle örtüşüyordu. “Burası teröristlerin doğal mekanı, yer altı,” dedi.
Filistinli tutuklulara kötü muamelede bulunduğu konusunda defalarca övünen Hamas’ın, 7 Ekim saldırıları sırasında rehin alınan eski tutsaklar, bu söylemlerinin, esir tutuldukları dönemde Hamas’ın kötü muamelesinin artmasına yol açtığını söylüyor. Bunlar arasında rehinelerin aylarca yeraltı tünellerinde tutulması, yiyecekten mahrum bırakılması, yakınlarından ve dış dünyadan haber alamamaları, kamera önünde mezar kazma emri de dahil olmak üzere şiddet ve psikolojik işkenceler yer alıyordu.
İsrail istihbarat servisleri , Filistinli tutuklulara yönelik muamelenin ülkenin daha geniş güvenlik çıkarlarını tehlikeye attığı konusunda uyarıda bulundu. Misherqi Baransi, gözaltına alınan hemşirenin, aralarında askeriyenin meşhur Sde Teiman merkezinin de bulunduğu diğer hapishanelerde bir yıl geçirdikten sonra, bu yılın 21 Ocak’ında Rakefet’e nakledildiğinde son kez gün ışığına çıktığını söyledi. Üç çocuk babası hemşire, gözaltına alınmasından bu yana ailesinden haber alamadı. Avukatların Gazze’deki tutuklularla paylaşabildiği tek kişisel bilgi kırıntısı, davayı üstlenmeleri için kendilerine yetki veren akrabanın adı.
Misherqi Baransi, “Ona, ‘Annenle konuştum ve benimle görüşmeni onayladı’ dediğimde, ona bu küçük şeyi veriyorum, en azından annesinin hayatta olduğunu söylüyorum” dedi. Diğer tutuklu Abdu’ya hamile karısının güvenli bir şekilde doğum yapıp yapmadığını sorduğunda, gardiyan onu tehdit etmek için konuşmayı hemen kesti. Gardiyanlar adamları götürürken, hücrelerin daha da derinlerde olduğunu düşündüren bir asansör sesi duydu.
Genç kız, kendisine “Tutuklandığımdan beri gördüğüm ilk kişi sensin” demiş ve son isteği de “Lütfen tekrar beni görmeye gel” olmuş. Avukatlarına daha sonra 13 Ekim’de serbest bırakıldığı bilgisi verilmiş. IPS yaptığı açıklamada, “Hukuka uygun olarak ve resmi denetçilerin denetimi altında faaliyet gösterdiğini” belirterek, “Hukuki süreçten, tutukluların sınıflandırılmasından, tutuklama politikasından veya tutuklamalardan sorumlu olmadığını” ifade etti. Adalet Bakanlığı, Rakefet ve tutuklularla ilgili soruları İsrail ordusuna yönlendirdi. Ordu da soruları IPS’ye yönlendirdi.
PCATI İcra Direktörü Tal Steiner, Filistinlilerin tüm hapishanelerdeki koşullarının “kasıtlı olarak korkunç” olduğunu söyledi. Mevcut ve eski tutuklular ile İsrail ordusundan ihbarcılar , uluslararası hukukun sistematik ihlallerini ayrıntılı olarak anlattılar. Ancak Rakefet, benzersiz bir istismar biçimi dayatıyor. Steiner, insanları aylarca gün ışığından uzak bir şekilde yer altında tutmanın psikolojik sağlık açısından “aşırı sonuçları” olduğunu söyledi. “Böylesine baskıcı ve zor koşullarda tutulduğunuzda sağlam kalmak çok zor.” Aynı zamanda fiziksel sağlığı da etkileyerek uyku için gerekli olan sirkadiyen ritimlerden D vitamini üretimine kadar temel biyolojik fonksiyonları bozuyor. İnsan hakları avukatı olarak çalışmasına ve Rakefet’in bulunduğu Tel Aviv’in güneydoğusundaki Ramla’daki hapishane kompleksini ziyaret etmesine rağmen Steiner, Ben-Gvir’in tekrar hizmete girmesini emredene kadar yeraltı hapishanesinden haberdar değildi.
