‘Soğuk Leke’ dünyayı alarma geçirdi! Avrupa’ya Kanada kışı mı geliyor?

Küresel iklim krizi nedeniyle dünyanın büyük bölümü her geçen yıl daha sıcak yazlar ve kuraklık dalgalarıyla boğuşurken, Kuzey Atlantik Okyanusu’nda tam tersi yönünde ilerleyen gizemli bir bölge bilim dünyasını derin bir endişeye sevk etti. Bilim insanlarının uzun süredir yakından takip ettiği, Grönland’ın güneydoğusunda yer alan ve “soğuk leke” ya da “ısınma boşluğu” olarak adlandırılan devasa alanın, çevre bölgeler ısınırken son birkaç on yılda yaklaşık 1 santigrat derece soğuduğu tescillendi.

İçerik editörü Sedef Karatay Bingül’ün derlediği bilimsel verilere göre, bu sıra dışı anomali sıradan bir bölgesel hava olayı değil; tüm gezegenin ısı dengesini koruyan devasa bir okyanus mekanizmasının çökmeye başladığının en somut kanıtı. Uzmanlar uyarıyor: Bu leke büyürse, Avrupa’da bildiğimiz kışlar tarih olacak ve yerine dondurucu Kanada kışları gelecek.

İşte küresel iklim sistemini kökten sarsacak o araştırmanın çarpıcı ayrıntıları ve senaryoları…

Küresel Isı Dağılımının Kalbi: AMOC Sistemi Zayıflıyor

Araştırmacılar, bu soğuk lekenin arkasındaki temel nedenin Atlantik Meridyonel Devridaim Dolaşımı (AMOC) adı verilen ve küresel ölçekte dev bir “okyanus taşıma bandı” görevi gören akıntı sistemindeki radikal zayıflama olduğunu ortaya koydu.

Normal şartlarda AMOC, tropikal bölgelerdeki sıcak ve tuzlu suları Kuzey Atlantik’e taşıyor. Burada soğuyarak yoğunlaşan su derinlere iniyor ve güneye doğru geri dönerek küresel bir döngü oluşturuyor. Bu sistem, başta Avrupa olmak üzere pek çok bölgenin normalden daha ılıman bir iklime sahip olmasını sağlıyor.

Atmosfer Değil, Okyanus Dinamikleri Suçlu!

Kaliforniya Üniversitesi Riverside kampüsünden iklim bilimci Wei Liu liderliğindeki ekibin yaptığı son araştırmada, bu soğuk bölgenin okyanus yüzeyinde kalmadığı, yaklaşık bin metre derinliğe kadar uzandığı tespit edildi. Wei Liu, “İnsanlar uzun süredir bu soğuk bölgenin neden var olduğunu soruyordu. En güçlü açıklamanın rüzgarlar gibi atmosferik etkiler değil, AMOC’un derin su dinamiklerindeki zayıflama olduğunu netleştirdik” sözleriyle tehlikenin büyüklüğüne dikkat çekti.

Grönland’ın Tatlı Suyu Körfez Akıntısı’nı Boğuyor

Peki, bu devasa sistem neden durma noktasına geldi? Bilim insanlarına göre ana suçlu yine insan eliyle tetiklenen küresel ısınma. Artan sıcaklıklar nedeniyle Grönland buzulları hızla eriyor. Erimeyle birlikte okyanusa karışan devasa miktardaki hafif ve yoğunluğu düşük tatlı su, Kuzey Atlantik’in tuzluluk oranını bozuyor. Su yoğunlaşamadığı için dibe çökemiyor ve bu durum popüler sıcak su akıntısı Körfez Akıntısı’nın (Gulf Stream) önünü bir duvar gibi keserek sistemin motorunu yavaşlatıyor.

Tarihsel iklim kayıtları ve uydulardan alınan 20 yıllık doğrudan veriler, 1955 yılından bu yana okyanustan atmosfere gerçekleşen ısı transferinde belirgin bir azalma olduğunu gösteriyor. Almanya’daki Potsdam İklim Etki Araştırma Enstitüsü uzmanlarından Stefan Rahmstorf da bulutların veya rüzgarların bu ısı kaybı azalmasını açıklamaya yetmediğini, durumun tamamen akıntıların yavaşlamasıyla ilgili olduğunu onaylıyor. Bilim insanları, yüzyılın sonuna kadar AMOC’un en az %20 oranında zayıflayacağını, uzun vadede ise tamamen durma riskiyle karşı karşıya kalacağını öngörüyor.

Kuzeybatı Avrupa İçin Kıyamet Senaryosu: Kanada Benzeri Kışlar

İngiliz meteorolog Jim Dale, AMOC akıntı sisteminin küresel iklim rejimi için en hassas ve geri dönülemez “devrilme noktalarından (tipping points)” biri olduğunu vurguladı. Dale, sistemin tamamen çökmesi veya kritik eşiğin altına inmesi durumunda özellikle İngiltere, İrlanda ve İskandinav ülkelerinde hava koşullarının dramatik şekilde değişeceğini belirtti ve şu korkutucu değerlendirmeyi yaptı:

“Kuzey Atlantik’e taşınan tropikal ısı kesildiğinde, bu bölgelerde aylarca süren acımasız don olayları, ayları bulan yoğun kar yağışları ve aşırı soğuklar egemen olacak. Kuzeybatı Avrupa, bugün Kanada’da görmeye alışık olduğumuz o sert, sert ve uzun kış koşullarının esiri olabilir.”

Tehlike Sadece Avrupa ile Sınırlı Değil!

Uzmanlar, Atlantik’teki bu ısınma boşluğunun yaratacağı zincirleme reaksiyonun tüm dünyayı vuracağı konusunda hemfikir. AMOC’un çökmesi durumunda dünya genelinde şu felaket senaryolarının yaşanabileceği belirtiliyor:

• Kuzey Amerika: ABD ve Kanada’nın doğu kıyılarında deniz seviyeleri normalin çok üzerinde bir hızla yükselecek ve kıyı şehirleri sular altında kalma riskiyle karşı karşıya kalacak.

• Afrika: Sahel bölgesinde zaten kritik olan muson yağışları daha da azalacak ve kitlesel kuraklıklar ile göç dalgaları tetiklenecek.

• Asya: Tarımsal üretimin can damarı olan Asya muson sistemleri zayıflayarak milyarlarca insanın gıda güvenliğini tehlikeye sokacak.

Bilim dünyası, sera gazı emisyonlarının radikal bir şekilde düşürülmemesi halinde Kuzey Atlantik’teki bu “soğuk lekenin” çok daha büyük bir küresel iklim felaketinin ilk domino taşı olacağı uyarısını yeniliyor.