Hamburger tadında domates tasarlıyor

Bilim insanı bir ailenin çocuğu olarak evinin bahçesindeki laboratuvarda büyüyen 17 yaşındaki Gabriella Rothberg, gıda teknolojisinde ezber bozacak bir çalışmaya imza atıyor. Yaklaşık iki yıl önce, henüz 15 yaşındayken bu fikri hayata geçiren genç lise öğrencisi, kurduğu Impossible Vines adlı girişimle domatesleri adeta yenilenebilir bir et alternatifine dönüştürmeyi amaçlıyor.

Projenin merkezinde etin karakteristik lezzetiyle ve demirle doğrudan ilişkilendirilen “hem” (heme) adlı molekül yer alıyor. Rothberg, Agrobacterium adı verilen bir bakteri aracılığıyla domates bitkilerine genetik materyal ekleyerek bitkinin bu molekülü tamamen doğal yollarla kendisinin üretmesini hedefliyor.

Popüler bitkisel et üreticisi Impossible Foods da ürünlerinde hem molekülünü kullanıyor; ancak bu molekül genetiği değiştirilmiş mayalardan elde edilip soya proteini ve yağlarla birleştiriliyor. Rothberg ise ilave hiçbir malzemeye gerek kalmadan, doğrudan domatesin kendisinin et benzeri bir tat ve besin profili sunmasını amaçlıyor.

Çalışmalarını Impossible Vines’in sosyal medya hesapları üzerinden adım adım paylaşan genç araştırmacı, Haziran ayında küçük bir doku parçasıyla başlattığı süreci tam gelişmiş bir domates bitkisine dönüştürmeyi başardı. Küçük bir yapraktan kök hücreler, sürgünler ve kökler elde eden Rothberg, fidanları nem ortamında alıştırarak başarıyla toprağa aktardı.

DNA dizileme alanında ödüllü bir bilim insanı olan baba Jonathan Rothberg ve kanser araştırmacısı bir annenin kızı olan Gabriella, projede doktora öğrencisi Maddison Marshall ile birlikte çalışıyor. Genç girişimcinin, projenin iş planını ve patent başvurusunu hazırlarken yapay zekâ araçlarından aktif olarak yararlandığı belirtiliyor.

Projenin yalnızca sıradışı bir lezzet deneyimi sunmaktan ibaret olmadığını vurgulayan Rothberg’in asıl motivasyonu sağlık odaklı: Vücudun kolayca emebileceği alternatif bir demir kaynağı yaratmak istediklerini belirten genç bilim insanı; özellikle et bulmanın zor olduğu coğrafyalarda, hamile kadınlar başta olmak üzere dezavantajlı grupların beslenmeyle yeterli demir alabilmesine katkı sunmayı amaçlıyor. Rothberg, aynı genetik yöntemleri domateslerin doğal olarak ürettiği kanser savaşçısı likopen miktarını artırmak için de kullanmayı planlıyor.

Şu an geliştirme aşamasında olan bu özel domateslerin hedeflenen lezzeti ve besin faydalarını tam anlamıyla sağlayıp sağlayamayacağı önümüzdeki dönemde yapılacak klinik ve duyusal testlerle netlik kazanacak.